Martin Bosma: Ik heb twee jaar lang met een hele meelfabriek in mijn mond moeten praten

Ik ken Martin Bosma sinds 1985, toen wij beiden Hebreeuws studeerden aan het eerbiedwaardige Juda Palache Instituut in Amsterdam. Het klikte meteen tussen ons, qua adremheid, relativerend vermogen, zwartgallige humor en gezonde drankzucht. We hebben wat afgelachen op dat eeuwenoude instituut aan de Voetboogstraat, achter de Oude Lutherse Kerk aan het Singel. Na de colleges nam ik Martin mee naar mijn toenmalige stamkroeg Casa Maria aan de Warmoesstraat, recht tegenover de Lange Niezel. Deze legendarische nichtenkit was een volière vol bouwdozen, travestieten, ladyboys en schandknapen uit de Overzeese Geslachtsdelen (dixit Reve) en als u dit niet gelooft moet u Martins schitterende boek De schijn-élite van de valsemunters maar lezen, want daarin verwijst hij naar mij: “Mijn oude studiegenoot Arthur van Amerongen is, om het maar voorzichtig te formuleren, een kleurrijk figuur. Een avondje stappen met hem eindigde in de regel in een café vol transseksuelen.”

Jaren later hervonden we elkaar en bleken we allebei journalist te zijn geworden. Bosma werkte voor CNN Business News, RTL New York, het NOS Journaal, Veronica NieuwsRadio en Radio Nederland Wereldomroep, en woonde jaren in New York. We waren zelfs nog even collega’s bij het SBS Nieuws: ik in Jeruzalem, hij op HQ aan de Plantage Middenlaan. Als ik even in Nederland was gingen Martin en ik episch zuipen in het legendarische café Eik & Linde en proostten we op onze vlegeltijd op het Juda Palache Instituut. En toen ging Martin de politiek in. De rest is geschiedenis.

Vorige week interviewde ik Martin voor het eerst in veertig jaar. Niet in Eik en Linde - dat was nog dicht - maar in Café Koosje dat daar schuin tegenover ligt.

Bosma: “Voorzittersverkiezingen zijn niet te voorspellen. Ik had geen idee hoe er gestemd zou worden. We wisten niet wat bijvoorbeeld D66, CDA en ChristenUnie gingen doen. Er zit veel dynamiek in zo’n stemming. In het verleden zijn er favorieten geweest zoals Gerard Schouw en Henk Kamp. Die zouden gegarandeerd gaan winnen, maar sneuvelden in de eerste ronde. Dus elke voorspelling is totaal zinloos. De stemming is geheim en er kunnen gewoon persoonlijke voorkeuren of antipathieën meespelen. Soms wordt het in sommige fracties besproken, soms niet. Voor mij viel er weinig te onderhandelen of te lobbyen. Links en rechts heb ik natuurlijk wel mensen aangesproken in de wandelgangen. Maar zo’n heel debat is vrij overbodig omdat mensen een beslissing nemen buiten het debat om. Ik denk dat de meeste mensen van tevoren wisten wat ze gingen stemmen. Als ik in de tweede ronde tegen Tom van der Lee was uitgekomen dan had ik gewonnen. De VVD had dan mijn kant gekozen. Toen bekend was dat ik en Van Campen in derde ronde zaten wist ik dat ik had verloren, want heel links ging voor Van Campen, onder het motto: nooit een PVV’er.”

De PVV is het institutioneel geheugen van de Tweede Kamer

“In 2004 sloot ik me aan bij de Groep Wilders. Geert was net los van de VVD. We zijn een paar jaar met zijn tweeën geweest. In 2006 werd ik Kamerlid. Die eerste fractie noemen we ook wel De Oude Negen, met Fleur Agema, Barry Madlener en de oude garde zoals Hero Brinkman en Sietse Fritsma. Van die negen zijn er nog maar een paar over. Barry en Fleur zijn we kwijtgeraakt, maar met Geert Wilders, Dion Graus, Tony van Dijk en Raymond de Roon zijn wij de top vijf van langstzittende Kamerleden. Toen wij begonnen, zei iemand in een interview in de Volkskrant: er komt een groep tuig in de Tweede Kamer. We werden met de nek aangekeken, waren outcasts. Nu zijn we het institutionele geheugen van de Kamer, en vooral Geert, die de procedures als geen ander kent.

In 2010 haalden we 24 zetels en werd ik automatisch ondervoorzitter onder Gerdi Verbeet. Ik moest toen vaak voorzitten en vond dat doodeng. Ik zat ook in het Presidium van de Tweede Kamer en zat vaak plenaire vergaderingen voor. Ik ben drie keer kandidaat voor het Kamervoorzitterschap geweest en afgewezen. Een keer verloor ik van Khadija Arib. Toen we 37 zetels haalden dacht ik, wow, ik ga het gewoon weer proberen. Ik heb een neutrale hersenhelft en een PVV-hersenhelft. Die PVV hersenhelft moest ik even afstoten. Ik moest helemaal neutraal worden. PVV’ers hebben natuurlijk genoeg narigheid meegemaakt in gemeenteraden en in provinciale staten, bobo’s en linkse mensen die geen contact met ons willen. Het is natuurlijk heel raar dat gewoon een kwart van de Nederlandse bevolking per definitie geen burgemeesters levert of een Commissaris van de Koning. Dus het zou goed zijn als mensen uit die stroming ook burgemeester worden. Het zou mooi zijn als we een gekozen burgemeester krijgen. Nou, de kans daarop is klein. D66 heeft op hun partijcongres besloten dat ze daar geen voorstander meer van zijn. Links doet nu iets normaler tegen ons, na al die jaren, maar in feite worden we nog steeds met de nek aangekeken. Toen ik gekozen werd, wilde het linker gedeelte niet voor mij applaudisseren. Dat vind ik raar. Wij hebben ooit voor Gerdi Verbeet gestemd, als Kamervoorzitter. We vonden haar de beste kandidaat, en werden bedankt. Maar de hoffelijkheid en het fatsoen kwam van een kant: van ons.”

Politiek is verslavend

“Tweede Kamerleden hebben uiteindelijk een grotere mate van collegialiteit dan men denkt. Ze herkennen elkaar, hebben hetzelfde beroep. En er zullen altijd momenten zijn dat je toch een dealtje moet maken, dat je elkaar nodig hebt. Als er nu een soort middenkabinet komt en Wilders en Klaver zitten in de oppositie, dan weten ze elkaar echt wel te vinden. In de media zie je nooit wat er achter de schermen gebeurt tijdens een fel debat. In de pauze sta je dan met je opponenten te babbelen over je kinderen of over je vakantieplannen. We hebben pas afscheid genomen van zeventig Kamerleden. Die heb ik allemaal mogen toespreken. Ik had zeventig verhaaltjes geschreven. Er zat niemand bij die zei: “Hiep hiep hoera, ik ben eindelijk weg uit de Kamer.”

Politiek is verslavend, er zijn maar heel weinig mensen die vrijwillig uit de Tweede Kamer gaan. Mensen zijn op pijnlijke wijze weggestemd door voorkeurstemmen. Bij de PvdA geloof ik drie. Nu zijn er zeventig nieuwe Kamerleden. Het is natuurlijk heel slecht voor de kamer als je de helft van de mensen doorspoelt, want dan heb je geen geheugen meer. Politieke partijen willen vaak vernieuwen, willen nieuw bloed. De nieuwelingen moeten alles leren: Hoe druk je op het knopje zodat ik aan het woord kom bij de interruptiemicrofoon? Hoe gedraag ik me bij de regeling van werkzaamheden? Hoe stel ik me op in een debat? Hoe pleeg ik een interruptie?”

Ik had een hele meelfabriek in mijn mond

“Ik moest me als voorzitter altijd neutraal opstellen. Dus heb ik er over alle politieke onderwerpen het zwijgen toegedaan. It comes with the job, dat je neutraal moet zijn. Kamervoorzitters hebben zich nooit met de politiek bemoeid. Wel hebben ze allemaal hun ongenoegen uitgesproken over de Eerste Kamer. In de regel vonden ze dat die moest worden afgeschaft. Dus ik heb twee jaar lang niet met een beetje meel, maar met een hele meelfabriek in de mond moeten praten. Het mediadebat zou op 8 december plaatsvinden, maar vanwege familieomstandigheden van de minister is het naar eind januari verschoven. De NPO had een hele strategie bedacht voor het mediadebat. Elke dag kwamen ze weer met een programma dat moest worden opgeheven. Ze kwamen steeds met nieuwe programma’s op de proppen die dan gingen sneuvelen. Dat waren dan steeds programma’s die het goed doen bij sjieke linkse mensen. Uiteraard bleven altijd hun eigen managementlagen buiten schot. Als klap op de vuurpijl: Zomergasten. De bedoeling was dat we allemaal gingen huilen en dat er bij het mediadebat een motie kwam om de bezuinigingen terug te draaien. Maar helaas voor hen: het debat ging niet door. Het is allemaal opgelegd pandoer, maar ze hebben die hele mediacampagne helemaal voor niks opgebouwd omdat het mediadebat verschoven is naar eind januari en dat is ontzettend grappig. Ik had een paar moties in mijn hoofd voor het mediadebat. Een motie behelste dat Nederland moet deelnemen aan het Songfestival. Dat de AVRO weigert mee te doen aan het Songfestival is geestig. Het was vroeger een rechtse omroep, met Mr. G. B. J. Hilterman en Jaap van Meekren als rechtse kopstukken. En de AVRO was fout in de oorlog. Op 21 mei 1940 hebben ze zonder dat de Duitsers er om vroegen - die waren nog niet eens in Hilversum - pre-emptief de Joden er uit gegooid. Waaronder Han Hollander, de legendarische sportverslaggever. En al die Joden die ontslagen werden, zijn omgekomen in de oorlog. Maar de AVRO is allang geen rechtse omroep meer. Het is natuurlijk bizar dat de AVRO een particuliere organisatie met een buitenlandbeleid is. Met Azerbeidzjan, dat 120.000 Armeniërs deporteerde uit Nagorno-Karabach, had de AVRO geen enkel probleem. Maar wel met Israël wel. Het baasje van de AVRO, Taco Zimmerman wil gewoon salonfähig blijven, en dat is natuurlijk altijd de drijfveer van dat soort idealisme. Die wil er gewoon bij horen. Maar het songfestival staat op de evenementenlijst, daar heeft Rick van der Ploeg ooit voor gezorgd. Dus het songfestival moet op het open kanaal worden uitgezonden. Als het niet gebeurt, is dat in strijd met het eigen beleid van het ministerie, dat het Songfestival op de evenementenlijst heeft gezet.

Een andere motie die ik had opgesteld was de eis dat de NPO weer terug moet naar X. Een jaar geleden was het heel erg in de mode bij progressieve mensen om als dramaqueens afscheid te nemen van Twitter. “Ik ga weg hoor. Ja, ik ga weg. Jullie zullen me heus wel missen hè.” Zo van: ‘oh, wat is het toch verschrikkelijk op Twitter, zo ordinair! Ik ga lekker naar Bluesky, want het is heel fatsoenlijk’. Zoals ze eerst naar Mastodon vertrokken. De NPO heeft een taak om op Twitter te blijven. Ze hebben zelf in hun eigen beleidsvoornemens staan dat ze op zoveel mogelijk platforms aanwezig moeten zijn. Dat is gewoon hun beleid. Als de Kamer zich met een motie uitspreekt voor de terugkeer naar Twitter, is dat een helder signaal. Kijk, het is een omroep van de overheid. Dus er gaat 1 miljard belastinggeld naartoe.”

De verbouwing

“Wat geld betreft: er is veel stampij over de verbouwing van de Tweede Kamer. Je spreekt 400 miljoen af en het wordt 3 miljard. Het bedrag is vanaf het begin veel te laag ingeschat om de Kamer akkoord te laten gaan. Maar wij voeren als Kamer de verbouwing niet uit: wij worden verbouwd. De eigenaar is het Rijksvastgoedbedrijf en het ministerie van Binnenlandse Zaken is de opdrachtgever. Dus wij hebben daar weinig in de melk te brokkelen. Er zijn heel veel redenen waarom het duurder is geworden. Zodra ze een schop in de grond steken, doen ze weer een archeologische vondst. De beenderen van Van Oldenbarnevelt schijnen er nog steeds te liggen. Pechtold geeft geen leiding aan de verbouwing. Dat doet de minister. Pechtolds rol is dat hij coördineert tussen de diverse huurders van het Binnenhof en het Rijksvastgoedbedrijf en de minister en de minister-president. Dus ik heb een aantal bijeenkomsten over de voortgang gehad met Pechtold, met de minister van Volkshuisvesting, met Mona Keijzer, met de minister-president en de huurders. Dus met de Raad van State, de Eerste Kamer en Tweede Kamer. Je kan Pechtold geen zwarte piet - excusez le mot - toespelen.”

De formatie

“Bij de vorige formatie gaf ik als voorzitter opdracht aan de formateur, aan de verkenner en aan de informateur. Ik had heel veel contact met bijvoorbeeld Plasterk, en ook met Koolmees. Zo’n formatie is behoorlijk slopend. Je moet eens kijken naar een foto van een minister op zijn eerste dag en naar een foto op de laatste dag. Geert Wilders had natuurlijk gewoon premier moeten worden, als leider van veruit de grootste partij. Dat werd tegengehouden door NSC, door Geert zeer terecht gebrandmerkt als de Nederlandse Sabotageclub. De belangrijkste inzet was steeds: alles tegenhouden wat de PVV voorstelt. Maar niemand wilde met de PVV. Ik opteer daarom voor 76 zetels. Er komt een nieuw kabinet.

Toen ik dus niet herkozen werd als Kamervoorzitter, zei ik dat ik mij over anderhalf jaar weer beschikbaar stel als Kamervoorzitter. En dat was niet zonder reden, want ik denk dat de kans zeer groot is dat ze er niet uitkomen. Als men in meerderheid vaststelt dat er geen kabinet te vormen is dat kan bogen over een meerderheid in de Staten-Generaal, de Eerste- en Tweede Kamer, dan moet men tot de conclusie komen dat het niet lukt. En dan komen er weer verkiezingen.”

De ledenconstructie is een aantasting van de democratie

“De ledenconstructie is eigenlijk een aantasting van de democratie. Een hele kleine groep mensen krijgt heel veel macht, namelijk de actieve leden. En dat zijn eigenlijk maar heel weinig mensen in Nederland. Het aantal leden is niet zo heel relevant. Want als je passief lid bent, dan maakt het niet uit. Dan heb je geen invloed op het beleid van die club. Het partijcongres van D66 heeft nu besloten dat ze niet langer voorstander zijn van de gekozen burgemeester. Terwijl de Tweede Kamerfractie van D66 daar altijd voor gepleit heeft. Wij als PVV hebben een heel

innovatieve structuur: de fractie is gewoon de baas. Dat is de zuiver parlementair. Als mensen het daar niet mee eens zijn, moeten ze vooral niet op ons stemmen. Maar dat doen miljoenen mensen en dat is democratie. Dus democratie heeft niks met een ledenstructuur te maken. Want er zijn maar ettelijke tienduizenden mensen actief binnen een politieke partij.”

Dit interview stond eerder op HP/De Tijd